ادبیات فارسی

علمی-ادبی
 

 

 

بگذار ابر سرنوشت هرچه می خواهد ببارد ما چترمان خداست

 

 

درس هفتم

                                                                  من این همه نیستم

     كشف المحجوب تأليف عالم عارف، ابوالحسن علي ابن عثمان جُلابي هجويري غزنوي (فوت 465) است . جلابي سفرهاي زيادي كرد و به خدمت مشايخ بسياري در آمد. اثر بزرگ او كشف المحجوب از جمله ي قديمي ترين و معتبر ترين كتاب ها ي فارسي در تصوف است. نثر كتاب روان وسليس وپخته و از جمله ي نثر هاي دوره ي ساماني است .

ادامه مطلب |  

       درس ششم

                                                    درآمدي بر ادبيات غنايي

 « غنا » در لغت: سرود نغمه و آواز خوش ( معادل ليريك (lyric) در اروپا

در اصطلاح: شعري است كه گزارشگر عواطف و احساسات شخصي شاعر باشد.

وسيع ترين افق معنوي و عاطفي در شعر فارسي، افق شعرهاي غنايي است.

ـ نمونه ي كامل انواع شعر غنايي، غزل است.

ـ يكي از زمينه هاي مهم شعر غنايي، بُعد اجتماعي آن است.

ـ آغاز شعر عاشقانه را بايد قرن چهارم دانست.

ـ رشد و باروري شعر عاشقانه را در تغزلات زيباي رودكي و شهيد بلخي و رابعه بنت كعب بايد جست.

ـ در قرن پنجم تغزل در شعر فرخي كمال مي يابد و رفته رفته، غزل به عنوان يك نوع خاص مورد توجه قرار مي گيرد.

ـ از اوايل قرن ششم، عرفان و اصطلاح صوفيه با پيش گامي سنايي به حوزه ي غزل راه مي يابد.

ـ نوع عارفانه ي غزل كه محصول قرن ششم است، در قرن بعد به وسيله ي مولانا و حافظ به كمال مي رسد.

ـ كمال منظومه هاي عاشقانه در آثار نظامي به اوج خود مي رسد.

ـ در اين دوره منظومه هاي بلند انساني و عرفاني مانند منطق الطير و مثنوي مولانا با بياني تمثيلي صدر نشين آثار بزرگ و جاويدان جهان مي شوند.

ـ پس از مشروطه و به خصوص، با ظهور شعر نو تقريبا تمامي آثار شعري معاصران ما نمونه هايي از شعر غنايي هستند.

 

ادامه مطلب |  

دميدند : فوت كردند 

گفتي: انگار كه ، گويا كه

شب آمد به روز : روز (از شدّت دود )به شب تبديل گشت

شب و روز :تضاد تناسب

بيت داراي اغراق است

معني: دويست نفر براي روشن كردن آتش پيش آمدند وآن قدردميدند كه (از شدّت دود) انگار روز به شب تبديل شد .          مفهوم: بيانگر "شدّت دود"

 

&نخستين دميدن سيه شد زِ دود                زَبانه بر آمد پس از دود ، زود

دود  ؛  زود : جناس ناقص  

                     سيه و دود

 تناسب

                     دود و زبانه

زبانه : زبانه ي آتش ، شعله ي آتش

معني : با نخستين دميدن در هيزم همه ی فضا از دود سياه شد و پس از آن خيلي زود آتش شعله ور گرديد ( زبانه كشيد ) .

 

 &زمين گشت روشن تر از آسمان               جهاني خروشان و آتش ، دمان 

                                تناسب

زمين وآسمان  

                                تضاد

جهان: مجاز از " مردم". اغراق دارد

خروشان : فرياد كنان

دمان : دمنده ، خروشنده، مست و خشمناك (در اين بيت         شعله رو)

فعل "گشت " (بعد از "خروشان "و"دمان" ):حذف به قرينه لفظي

كلاً بيت داراي اغراق است

معني : (با شعله كشيدن آتش ) زمين از آسمان نيز روشن تر گرديد ، مردم فرياد مي كشيدند و آتش نيز شعله ور مي شد.

 

&سراسر همه دشت بريان شدند               بر آن چهر خندانش گريان شدند

دشت: مجاز از "مردمي كه در دشت نظاره گر بودند"

 بريان شدند: كنايه از "غمگين شدن"

بريان : برشته ، كباب شده

چهر : چهره ، صورت

مرجع ضمير "ش"  : سیاوش و نقش مضاف الیه دارد 

بريان و گريان : جناس ناقص

خندان و گريان : تضاد

واج آرايي ؛ تكرار صامت "ن"

معني : همه ي مردم (حاضر در دشت) غمگين شدند و بر چهره ي خندان سياوش گريه مي كردند (چهره ي خندان سياوش به علت اطمينان به بي گناهي بود)

&سياوش بيامد به پيش پدر                      يكي خُود زرين نهاده به سر                   

پدر : كاووس شاه

خُود : كلاه خُود ، كلاه جنگي

زرّين : طلايي

خُود و سر : تناسب

معني : سياوش در حالي كه كلاه خُود طلايي به سر داشت ، نزد پدر آمد.

 

& هشيوار و با جامه هاي سپيد                 لبي پر زخنده دلي پر اميد

هشيوار : هشيار

                 لب و خنده

تناسب   

                  لب و دل

لب پر ز خنده بودن : خندان و شادمان بودن

دل پر اميد بودن : اميد فراوان داشتن

فعل "بود" (در مصراع اول) و فعل "داشت" (درمصراع دوم): حذف به قرينه معنوي

معني: (سياوش) هوشيار بود و لباس هاي سفيد بر تن و لبي پر از خنده ودلي اميدوار داشت.

 

& يكي تازي اي بر نشسته سياه                  همي خاك نعلش بر آمد به ماه

تازي: عربی ؛ (در اين بيت) مقصود اسب عربي           

بر نشستن : سوار شدن (فعل پيشوندي)

يكي و سياه : صفت اند براي "تازي"

تازي ، برنشستن و نعل : تناسب

ماه : مجاز از "آسمان"

مرجع ضمير "ش"  : تازی ؛ نقش مضاف الیه دارد، وابسته ی وابسته  

خاك نعلِ اسب بر ماه رفتن :  كنايه از "سرعت اسب" ؛ اغراق دارد

  نهادِ بيت : سياوش

معني : سياوش بر اسب عربي سياه رنگي نشسته بود و(آن قدر سريع مي راند كه) خاك نعل اسبش به آسمان مي رفت.

 

& پراگنده كافور بر خويشتن                       چنان چون بود رسم و ساز كفن

كافور : دارويي خوش بو و سفيد رنگ كه خاصيت ضد عفوني كنندگي دارد و بر جسد مي پاشند براي گند زدايي و كم كردن بوي بدِ مُرده

كافور و كفن : تناسب

معني : (سياوش) همان طور كه رسم كفن و دفن است كافور به خويش پاشيده بود.

مفهوم : سياوش خود را براي مرگ نيز آماده كرده بود .

 

& بدان گه كه شد پيش كاووس باز                   فرود آمد از باره ، بردش نماز

بدان گه : آن زمان

شد : (باز شد : باز آمد) / باره : اسب

نماز بردن : تعظيم و نيايش (كنايه)

معني: هنگامي كه سياوش به نزد كاووس آمد از اسب پياده شد و در برابر او تعظيم و احترام نمود.

 

& رخ شاه كاووس پر خشم ديد                    سخن گفتنش با پسر نرم ديد

رخ : چهره ، رخسار

شاه : شاخص (وابسته ي پيشين )

سخن گفتن نرم : كنايه از "سخن مهربانانه و لطيف ؛ حس آمیزی             

شرم ونرم : جناس ناقص

معني : سياوش، پدرش را بسيار شرم زده ديد و مشاهده كرد كه با فرزند خود به نرمي و مهرباني سخن مي گويد .

 

&سياوش بدو گفت انده مدار                               كزين سان بود گردش روزگار

بدو : به او ؛ مرجع ضمیر، کاووس                            

انده : مخفّف "اندوه " /كزين سان : كه اين گونه

گردش روزگار : سرنوشت ، تقدير

معني : سياوش به كا ووس گفت غمگين نباش، سرنوشت و تقدير اين چنين است.[ فردوسي جاي ديگر نيز اين مفهوم رابه گونه اي ديگر بيان نموده است :"چنين بود و اين بودني كار بود" (ادبيات سال اول ).]

&سرِ پر زشرم و بهايي مراست                           اگر بي گناهم رهايي مراست

سر : مجاز از "وجود "

بها : ارزش ، قيمت

بهايي و رهايي : جناس ناقص

معني : وجود من تمامي ارزشمند و آراسته به شرم و پاكي است، اگر بيگناه باشم ، آزادي از آن من است.

 

& ورايدون كه زين كار هستم گناه                       جهان آفرينم ندارد نگاه

  ورايدون كه : اگر چنان چه

گناه : اسم به جاي صفت به كار رفته است در معنی گناهكار             

جهان آفرين:  خداوند ؛ صفت فاعلي مركب مرخم (آفريننده جهان)            

مرجع ضمیر"م" در(جهان آفرينم) سياوش . نقش مفعول دارد (جهان آفرين مرا نگاه نمي دارد)                           

* برخي از همكاران گرامي "گناه" و "نگاه " را جناس ناقص (قلب) مي دانند

معني : اگر چنان چه در اين مورد گناه كار باشم پروردگار مرا زنده نمي گذارد (محافظت نمي كند)

 

& به نيروي يزدان نيكي دهش                       كزين كوه آتش نيابم تپش

نيكي دهش : نيكي بخش                

كوه آتش:  اضافه تشبيهي (آتش : مشبه / كوه : مشبه به) ؛ اغراق              

تپش : اضطراب ناشي ازگرمي و حرارت (اهميت املايي دارد)

معني : با كمك نيروي خداوندِ نيكي دهنده، از اين كوه آتش (مي گذرم) و هيچ اضطرابي ندارم.

 

& خروشي برآمد زدشت و زشهر                غم آمد جهان را از آن كار بهر

جهان :  مجاز اغراق آميز از "مردم" (مي توان"دشت" و "شهر" را نيز مجاز پنداشت) 

بهر : بهره ، نصيب

جهان را بهر : بهره ي جهان ("را" فكّ اضافه )

بهره ي جهان غم آمد : كنايه از "غمگين بودن"

شهر و بهر : جناس ناقص

معني : فريادي از دشت و شهر به گوش رسيد و جهانيان از اين كار (گذر سياوش از آتش) غمگين بودند.

 

& سياوش سيه را به تندي بتاخت                    نشد تنگ دل جنگِ آتش بساخت

سيه : اسب سياه

تنگ دل نشدن : كنايه از "غمگين نشدن"

بساخت : آماده و مهيّا شد

بتاخت و بساخت : جناس ناقص

معني : سياوش اسب سياهش را به سرعت راند ؛ غمگين و مضطرب نشد و آماده ی نبرد با آتش گرديد.

 

& ز هر سو زبانه همي بر كشيد                    كسي خُود و اسپ سياوش نديد

خُود : كلاه خُود ، مجاز از " خود سياوش"

معني : آتش از هر سو شعله مي كشيد به طوري كه كسي سياوش و اسبش را نديد (در آتش ناپديد شد.)

مفهوم : بيانگر ارتفاع زياد آتش

& يكي دشت با ديدگان پر زخون                   كه تا او كي آيد زآتش برون

دشت :  مجاز از " مردم"

ديدگان :  چشم ها

ديده ي پر از خون :  كنايه از شدت "غم و اندوه = خون گريه كردن"

او : سياوش

معني : تمام جمعيّت حاظر در آن دشت (از شدت اندوه) خون گريه مي كردند و انتظار مي كشيدند تا سياوش از آتش بيرون بيايد

 

& چو او را بديدند برخاست غو                      كه آمد زآتش برون شاه نو

او : سياوش

غو : داد و فرياد ، خروش ‍

واژه ي « نو» داراي ايهام است1- اشاره به وليعهد بودن سياوش دارد2- نوبه معني جوان و نيز جان بازيافته نيز آمده است.

شاه نو : سياوش / غو و نو : جناس ناقص

معني : وقتي مردم سياوش را ديدند كه از آتش (زنده و به سلامت)بيرون آمده است ، فرياد برآوردند.

 

&چنان آمد اسپ و قباي سوار                       كه گفتي سمن داشت اندر كنار

گفتي: قيد تشبيه

 سمن در كنار داشتن : كنايه از نهايت خوشي و آرامش است

معنی: اسب و سوار سفيد پوش طوري ازآتش بيرون آمدندكه انگاراز كنارگل هاي ياسمن سفيد بازگشته اند.

&چو بخشايش پاك يزدان بود                   دم آتش و آب يكسان بود

 بيت آرايه ي تلميح دارد به داستان حضرت ابراهيم

آتش وآب: تضاد

معنی: زماني كه بخشايش و رحمت پاك الهي شامل حال افراد شود. حرارت آتش و سردی آب با هم برابر مي شوند.

 

& چو از كوه آتش به هامون گذشت                   خروشيدن آمد زشهر و زدشت

كوه آتش : اضافه ي تشبيهي اغراق آميز / هامون :  دشت

شهر و دشت: ( ظاهراً ) مجاز از "مردم" ( مي توان مجاز نيز در نظر نگرفت زيرا امكان پذير است كه از شهر و دشت فريادي به گوش برسد)

كوه وشهر و دشت : تناسب

معني : وقتي كه ( سياوش ) از كوه آتش به سلامت وارد دشت گرديد فرياد شادي همه ي مردم به گوش رسيد.

 

& سواران لشكر، برانگيختند                      همه دشت پيشش درم ريختند

برانگيختند : به هيجان آمدند

دشت : مجاز از "مردم"

ش : سياوش

درم : درهم ، سكه ي نقره

معني : سواران سپاه به هيجان آمدند و جمعيّت حاظر نيز سياوش را سكه باران نمودند.

مفهوم : نشانگر شادي همگاني از نجات يافتن سياوش

 

&يكي شادماني بد اندر جهان                                     ميان كهان وميان مهان

بُد : مخفّف "بود"/ ا ندر :در

جهان : مجاز اغراق آميز از " ايران "/ كهان : افراد كودك

مهان: بزرگان / كهان ومهان : جناس ناقص

مصراع دوم : واج آرايي ؛ تكرار صا مت ها ي "م " و" ن" و مصّوت بلند "ا"

معني : در ميان افراد كوچك و بزرگ ، جشن وشادماني برپا بود .

 

&همي داد مژده يكي را دگر                      كه بخشود بر بي گنه دادگر

را : حرف اضافه به معني "به" / دگر (ديگر) : نهاد

مژده : مفعول / يكي، متمّم

بخشود : عفو كرد ، از گناه درگذشت / بيگنه : سياوش

دادگر : خداوند

مصراع دوم: متناقض نما(پارادوكس)(ازاين جهت كه شخصي بي گناه ،گناهش بخشوده گردد)

معني : همه ي مردم به يك ديگر مژده مي دادند كه خداوند عدالت گستر، سياوش بي گناه را عفو كرد

 

 & همي كَند سودابه از خشم موي                  همي ريخت آب و همي خست روي

موي كندن : كنايه از "شدت خشم و اندوه"

               اشك

آب    

              عرق (خجالت)

خست : زخمي و مجروح كرد

                         جناس ناقص

موي و روي    

                         تناسب (مراعات نظير)

معني : سودابه از شدّت خشم و اندوه موهاي خود را مي كند و اشك (عرق شرم) مي ريخت و صورت خود را زخمي مي كرد.

 

& چو پيش پدر شد سياوش پاك                  نه دود نه آتش نه گرد و نه خاك

شد : رفت

                         تميز ، پاكيزه

پاك : ايهام    

                         معصوم ، بي گناه

      تناسب بین دود ، آتش، گرد وخاک، آتش و خاك (عناصر چهار گانه ي طبيعت)           

پاك و خاك : جناس ناقص

مصراع اوّل : واج آرايي ؛ تكرار صامت هاي "پ" و "ش"

واژه ي "نه" : تكرار

معني : سياوش پاك (بي گناه) در حالي به نزد پدر رفت كه اثري از دود و آتش و گرد و غبار با او نبود.

 

& فرود آمد از اسپ كاووس شاه                     پياده سپهبد پياده سپاه

سپهبد : كاووس / مصراع دوم : واج آرايي ؛ تكرار صامت "ب" / واژه ي "پياده" : تكرار

 

                              تناسب

سپهبد و سپاه    

                              اشتقاق

معني : كاووس شاه و همه ي سپاهيان و سربازان به احترام سياوش از اسب پياده شدند.

 

& سياوش را تنگ در بر گرفت                      ز كردار بد پوزش اندر گرفت

تنگ : به محكمي / در برگرفت : به آغوش كشيد ، بغل كرد

كردار بد : منظور "سوءظن و بدگماني نسبت به سياوش" / پوزش : عذرخواهي

معني : (كاووس شاه) سياوش را محكم در آغوش گرفت و از عمل و تصميم خود معذرت خواهي نمود.

 

خـود آزمـايـي

1) زمينه هايي را كه نشان دهنده ي حماسي بودن گذر سياوش از آتش است بيان كنيد.(با توجه به درآمد)

1- داستاني بودن 

2-  قهرماني        سياوش

3- خرق عادت       گذر سياوش از آتش و سالم بيرون آمدن از آن

4- ملّي        تشخيص گناهكار از بي گناه با عبوردادن متّهم از ميان آتش

2) فردوسي ، آماده شدن سياوش را براي گذر از آتش چگونه توصيف مي كند ؟

كلاه خود طلايي بر سر نهاده ، اميدوار و خندان كفن پوشيده بود و بر اسب تندروی عربي خود سوار شده، كافور به خود ماليده و آماده ي مرگ شده بود ، از مصراع دوم بيت31تا پايان بيت34

 

3) عكس العمل مردم در هنگام رفتن سياوش به سمت آتش چه بود ؟

تمام مردم غمگين شدند و بر سياوش گريستند و فرياد و فغان سر دادند و همه افسرده شدند ابيات 30 و 41  

4) دونمونه از مبالغه هاي زيباي فردوسي را در متن پيدا كنيد.

بيت29: زمين گشت روشن تر از آسمان / جهاني خروشان و آتش دمان

بيت33: يكي تازاي برنشسته سياه/ همي خاك نعلش بر آمده به ماه

5) مفهوم عبارت « كه دوزخ مرا زين سخن گشت خوار» چيست؟

عبور از آتش دوزخ برا ي من در مقابل تهمتي كه به من نسبت داده شده است ، آسان است.

6) سياوش در چه صورت خود را نجات يافته مي داند ؟

ادامه مطلب |  

درس چهارم

                                        كاوه ي دادخواه

مني چون بپيوست با كرد گار                 شكست اندر آورد و برگشت كار

همينكه در برابر خدا مغرور و خود ستايي كرد شكست خورده و تيره بخت شد.

 

چه گفت آن سخن گوي با فرّ و هوش           چو خسرو شدي، بندگي را بكوش

آن فرد بزرگوار و خردمند گفته است كه چون به بزرگي و سروري رسيدي، در راه بندگان خدا كوشش كن يا در اوج قدرت و پادشاهي عبادت و بندگي خدا را بكن و از او غافل مباش

به يزدان هر آن كس كه شد نا سپاس           به دلش اندر آيد زهر سو هراس

هر كسي خدا را ناسپاسي كند. بيم و اضطراب سراسر و جودش را فرا مي گيرد

ادامه مطلب |  

فصل دوم : ادبيات حماسي

                              درس سوم : درآمدي بر ادبيات حماسي

                                               از نظر منتقدان اروپايي          براساس محتوا  و حوزه ي عاطفي

تقسيم بندي آثار ادبي

                                               از نظر ملل اسلامي               بر اساس ظاهر و قالب

 

آثارادبي

(انواع ادبي)

 

 

آثار منثور

 

آثار منظوم

 

مصنوع و متكلف

مسجع و فني

چهارپاره( دوبيتي نو )

ادامه مطلب |  

درس دوم

                                                    مناجات

قالب شعر: غزل

اين غزل جزء اشعار حفظي است.

ملكا ذكر تو گويم كه تو پاكي و خدايي        نروم جز به همان ره كه توأم راهنمايي

ملك {پادشاه .صاحب ملك، استعاره از"خداوند" / نقش "منادا"(اي ملك)

جمله ي پاياني به دو صورت تلفظ  و معني مي گردد:

ادامه مطلب |  

درس اول

                                                         نـی نــامـــه

                1  بشنو از ني چون حكايت مي كند              از جدايي ها شكايت مي كند

- « ني» استعاره از مولانا يا نماد هر انسان آگاه و دور مانده از اصل خويش

- بين حكايت و شكايت جناص ناقص اختلافي است

- مقصود از جدايي : جدايي روح جزئي ( انسان ) از روح كل (خدا) است.

معنی: وقتي كه اين ني به صدا در مي آيد و از درد دوري و فراق خود شكوه مي كند به آن گوش فرادار

پيام : ناله ي آدمي به خاطر دوري از حق است

ادامه مطلب |  

پایه دوم درس دوازدهم درآرزوی توباشم          باتوجه به ابیات زیر به سؤالات پاسخ دهید .

درآن نفس که بمیرم درآرزوی توباشم / بدان امیددهم جان که خاک کوی توباشم

به مجمعی که درآیندشاهدان دوعالم  / نظربه سوی تودارم ،غلام روی توباشم

حدیث روضه نگویم ،گل بهشت نبویم / جمال حورنجویم ، دوان به سوی توباشم

به خوابگاه عدم گرهزارسال بخسبم / به خواب عافیت آنگه به بوی موی توباشم

می بهشت ننوشم زجام ساقی رضوان / مرابه باده چه حاجت ، که مست بوی توباشم

هزاربادیه سهل است با وجودتورفتن / اگرخلاف کنم سعدیا به سوی توباشم

به وقت صبح قیامت که سرزخاک برارم / به گفت وگوی تو خیزم به جست وجوی توباشم 

1- دربیت دوم «شاهدان »چه کسانی هستند ؟     2- کدام یک ازبیت های بالا ،بابیت زیر هم مفهوم است ؟

«مارانه غم دوزخ ونه حرص بهشت است / بردار زرخ پرده که مشتاق لقاییم »          3- منظوراز«خوابگاه عدم »دربیت سوم چیست؟

4- دربیت پنجم شاعربه چه دلیل می گوید «من نیازی به باده ندارم» ؟             5- چرا پشت سر گذاشتن مشکلات برای شاعر آسان است؟

6- دربیت اول شاعر به چه امیدی حاضر است که جان خود را فدا کند ؟7- منظورازکلمات مشخص شده در ابیات زیر چیست؟        به وقت صبح قیامت که سرزخاک برارم  / به گفت وگوی توخیزم ،به جست وجوی توباشم   * هزاربادیه سهل است باوجود تورفتن / اگرخلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم  

 پایه دوم درس یازدهم مائده های زمینی                   باتوجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید .

«ناتانائیل ،آرزومکن که خدارادرجایی جزهمه جا بیابی .هرمخلوقی نشانی ازخداست وهیچ مخلوقی اوراهویدانمی سازد.ناتانائیل ،ای کاش عظمت درنگاه توباشد نه به آن چه می نگری .ناتانائیل ، من شوق رابه توخواهم آموخت .اعمال ما به ما وابسته است هم چنان که دزخشندگی به فسفر .واگر روح ما ارزش چیزی راداشته ،دلیل برآن است که سخت ترازدیگران سوخته است .برای من «خواندن این که شن ساحل ها نرم است »  کافی نیست ،می خواهم پای برهنه ام این نرمی را حس کند .معرفتی که قبل ازآن احساسی نباشد ، برای من بیهود ه است .

1- کدام جمله مفهوم «چشم ها رابایدشست ،جوردیگرباید دید » رادربردارد ؟ 2- آیه ی « لاتدرکه الابصاروهویدرک الابصار» باکدام قسمت متن بالا ارتباط دارد

3- منظور از جمله ای که زیر آن خط کشیده شده است ، چیست؟   4- ازنظر نویسنده ، چه نوع معرفتی باارزش است ؟

5- کدام یک از جملات بالا به « تجربه وآزمایش شخصی » تأکید دارد؟           پایه دوم _ درس دوازدهم وسیزدهم باغ عشق وپیدای پنهان

1- در مصراع دوم بیت « دل می رود زدستم صاحبدلان خدا را / دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا » منظور شاعر ازراز پنهان ، چیست ؟

2- دربیت «آسایش دو گیتی تفسیر این دوحرف است / بادوستان مروت ، بادشمنان مدارا » شاعرآسایش دوجهان را درچه می داند ؟

3- دربیت « چه باید نازش ونالش ،براقبالی وادباری /که تا برهم زنی دیده ، نه این بینی نه آن بینی »شاعربه چه دلیل می گوید نباید بربدبختی ها نالید ؟

4- دربیت « بدین زور وزر دنیا ، چوبی عقلان مشو غره / که این آن نوبهاری نیست کش بی مهرگان بینی »

الف) « شاعر فریفته شدن به دنیا » راصفت چه کسانی می داند ؟ب) مهرگان نماد چیست ؟پ) نوبهار بی مهرگان یعنی چه وکنایه ازچیست ؟

5- شاعر دربیت زیر چه چیزی را نشانه ی کوته بینی وسطحی نگری می داند ؟

« زیزدان دان نه ازارکان ،که کوته دیدگی باشد /که خطی کزخردخیزد توآن راازبنان بینی »6- منظور از« دوگانه ای بگزارم» درعبارت زیر چیست ؟

«ای خواجه ،این تاس رابگیر تادو گانه ای بگزارم »

 

ادبیات و روش‌هايي براي مطالعه‌ي آن

ادبیات علاوه بر بیش‌ترین ضریبی که در بین درس‌های عمومی دارد چیزی که نسبت به درس‌های دیگر آن را ممتاز می‌کند این است که این درس اولین درسی است که کنکور با آن آغاز می‌شود؛ یعنی اگر دانش‌آموز بتواند این درس را خوب جواب دهد انگیزه‌ای مضاعف در او ایجاد می‌شود.

تاریخ ادبیات:

تست‌های تاریخ ادبیات بیش تر به دو شکل طرح می‌شوند:

1) تست‌هایی که در آن اسم کتاب، نوع نثر یا نظم، ویژگی‌های حماسه و… را می‌خواهند.

2) تست‌هایی که در آن یک توضیح می‌دهند و بعد اسم نویسنده، شاعر یا یک کتاب به خصوص را می‌پرسند.

یک توصیه: حداقل در هفته یک ساعت و نیم مرور داشته باشید؛ به خصوص در خردادماه.

دو روش پرکاربرد برای مطالعه و حفظ آثار شاعران به شرح زیر است:

1) کدگذاری یا جمله‌سازی کنیم.

مثلاً آثار خواجه عبدالله انصاری به این صورت کدگذاری می‌شود: نمکزار (نصایح، مناجات‌نامه، کنزالسالکین، زادالعارفین، الهی‌‌نامه و رساله‌ی دل و جان)

 

ادامه مطلب |  
   قرابت معنایی

قرابت معنایی مهم ترین بخش از پرسش های کنکور را تشکیل می دهد.(در آزمون های سراسری 8تا 9 سوال از 25 سوال)

پاسخ به سوالات این مبحث نیاز به تسلط قابل قبول بر همه ی موضوعات ادبی یعنی معنی واه ,املای واهرایه های ادبی,ساختار دستوری و...دارد.

*منابع مطالعه جهت پاسخ گویی به سوالات قرابت معنایی:

1.اطلاعات بالای درس: برخلاف تصور داوطلبان,اطلاعات بالای درس ها فقط شامل تاریخ ادبیات نیستند در بسیاری از درس ها موضوع درس و طرز تفکر شاعر و نویسنده در ابتدای درس معرفی شده است و در مواردی مستقیما به «مفهوم درس»اشاره می کنند.

2.متن درس: متن کامل درس ها به ویژه آن هایی که به طور مشخص مفهوم عاشقانه,عرفانی یا تعلیمی دارند.

3.توضیحات: در بخش توضیحات علاوه بر معنی بعضی شعرها و عبارات به مفهوم کلی آن هم اشاره شده است.

4.خودازمایی: گاهی در خودازمایی پایان درس,بیت یا عبارتی از آن درس برجسته شده و مفهوم آن مورد سوال قرار گرفته است.مسلم است که چنین مفهومی مورد توجه طراح کنکور خواهد بود.

5.کتاب زبان فارسی(3): مفاهیم مطرح شده در کتاب زبان فارسی(3)هم از منابع بسیار مهم در این زمینه است, پس باید ابیاتی که در این کتاب نیز آ مده است را حتما مد نظر قرار دهیم.

شگرد های طراحی سوال:

دو بخش کلی سوالات قرابت معنایی و شیوه ی پاسخ گویی به آنها این طور است:

الف)سوالات مثبت:  قرابت دارد/ قرابت بیشتری دارد  :                                 درپاسخ به چنین سوالاتی,حساسیت زیادی به خرج دهید و برای انتخاب گزینه ی درست به چیزی کمتر از«یک قرابت مشخص و مطمئن»راضی نشوید.فقط بیتی را انتخاب کنید که با صورت سوال یک تناسب غیر قابل انکار داشته باشد.

ب)سوالات منفی: قرابت ندارد/ قرابت کمتری دارد/  با همه قرابت دارد به جز...  :    در این مورد حساسیت را کمتر کنید و فراموش نکنید که سه تا از گزینه ها مجبورند با صورت سوال قرابت داشته باشد پس سه گزینه را - حتی با قرابت جزئی- قبول کنید و گزینه ای را که در مقایسه با بقیه بی ارتباط به نظر می رسد را انتخاب کنید.   

مهارت های پاسخ گویی:

در یک قرابت معنایی یک مهارت فوق العاده تخصصی و با برنامه است که ما باید "منظور شاعر و نویسنده" را بفهمیم برای رسیدن به این هدف مهم ترین مراحلی را که باید در نظر گرفت عبارتند از:

1.درست خواندن بیت یا عبارت

2.مرتب کردن ساختار دستوری جمله ها بخصوص در شعر

3.ترجمه ی بیت یا عبارت به فارسی روان

4.درک معنی واژها ی خاص از قبیل: نمادها,استعاره ها,تلمیحات

5.تبدیل معنی به مفهوم(مفهوم منظور کلی را در کوتاه ترین کلمات بیان می کند به طوری که قابل گسترش به همه ی ابیات و عبارات مشابه باشد)

ادامه مطلب |  

ای مرغ سحر عشق ز پروانه بیاموز      / کان سوخته را جان شد و آواز نیامد»

(درس اوّل ادبیات فارسی سوم دبیرستان (ریاضی و تجربی)

قرابت معنایی دارد با :

* مَن عَرَفَ الله كَلَّ لِسانُه: «كسي كه خدا را شناخت، زبانش كُند شد و توان سخن گفتن نيافت.»

* نالیدن بلبل ز نوآموزی عشق است / هرگز نشنیدیم ز پروانه صدایی          (حزین لاهیجی)

* از نارسيدگي است كه صوفي كند خروش / سيلاب چون به بحر رسد مي شود خاموش (مخلصی نراقی قمی)

* لاف تقرّب مزن به حضرت جانان / زان که خموشند بندگان مقرّب           (فروغی بسطامی)

* از تن دوست در سرای مجاز / جان برون آید و نیاید راز                                     (سنایی)

* کسی را در این بزم ساغر دهند / که داروی بیهوشیش در دهند               (بوستان سعدی)

* و گر سالکی محرم راز گشت / ببندد بر وی در بازگشت                           (بوستان سعدی)   

* کسی ره سوی گنج قارون نبرد / و گر برد، ره باز بیرون نبرد                       (بوستان سعدی)

* هركه را اسرار حق آموختند /  مُهر كردند و دهانش دوختند                                   (مولوي)

* محرم این هوش جز بی هوش نیست / مر زبان را مشتری جز گوش نیست            (مولوی)

* «آن که شد هم بی خبر هم بی اثر / از میان جمله او دارد خبر

   تا نگردی بی خبر از جسم و جان / کی خبر یابی ز جانان یک زمان»          (منطق الطّیر عطار)

* گوشم به راه، تا که خبر می دهد ز دوست / صاحب خبر بیامد و من بی خبر شدم           (سعدی)

* با هر که خبر گفتم از اوصاف جمیلش / مشتاق چنان شد که چون من بی خبر افتاد          (سعدی)

* عاشقان کشتگان معشوقند / بر نیایید ز کشتگان آواز                                           (سعدی)

* غفلتِ حافظ در این سراچه عجب نیست / هر که به میخانه رفت، بی خبر آید             (حافظ)

* در خرابات ز اسرار حقیقت صائب / تا خبر یافتم از بی خبرانم کردند                       (صائب)

* دم نتوان زد به مجلسي كه در آن جا /  مُهر خاموشي زدند بر لب قايل

 

* مُهر خموشم به دهن چون صدف زدند / تا يافتم ز گوهر اسرار آگهي

 
مبحث زبان فارسي 3

مباحث كنكور سراسري

1- قواعد واجي ، واج

2- فرايند های واجي : 1- کاهش  2- افزايش  3- ابدال  4- ادغام ( فقط يك سؤال در كنكور سراسري تجربي 85 )

3- تکواژ ،  واژه

4- ساختمانِ واژه (ساده ، مرکّب ، مشتق ، مشتق - مرکّب )  

5- گروه اسمی ( 1- وابسته های پيشين 2- وابسته های پسين 3- وابسته های وابسته )

6- گروه فعلي ، گروه قيدي

7- جمله يِ ساده و اجزایِ آن و رسمِ نمودارِ درختی

8- ويرايش

9- كلمات دخيل ( فقط يك سؤال در كنكور سراسري رياضي 84 )

10- فاصله و نيم فاصله ( فقط يك سؤال در كنكور سراسري زبان85 )

1- واج

تست ( سراسري زبان85  ) : تعداد واج هاي كدام واژه با واژه هاي ديگر متفاوت است ؟  ( با كمي تغيير )

1 ) تبيين                         2) جريان                       3) بستر                              4) شناخت

نكته كنكوري : در واج شماري در كلمات دو تلفظي  ، تلفظ سه هجايي صحيح تر است چون تلفظش راحت تر است.

روزِگار ، مهرَبان ، كارِگر ، آسِمان ، استُوار ، شهريار ، يادِگار ، پروردِگار ، مستَمند ، جَرَيان و ...

تست سراسری زبان 88 :( داستان نويس پرآوازه و موفّق معاصر )  از چند واج تشکيل شده است ؟ ( با كمي تغيير )

1 )  37                         2 ) 38                          3 ) 39                             4 ) 41  

قاعده ي واج نويسی :

1- حرف شکل نوشتاری الفباست ولی واج نمود آوايي و گفتاری آن است  ، پس هر طور تلفظ می کنيم ، آنطور هم واج نويسی شود . مثال : خواهر                         واج ها : خ / ا / ه /  -َ / ر                                    حرف : خ + و + ا + ه + ر

2- ( -َ ، -ُ ، -ِ ) گذاشته شود .

3- حرف تشديد دار دو واج دارد .

4- ( ه ، ـه ) اگر در آخر صدای ( -ِ ) بدهد مصوت کوتاه است .

5- نقش نماي اضافه ( - ِ ) را  در جمله هم واج ، محسوب کنيد .

6-  ( آ) : آن ( ء + ا + ن )  -  قرآن ( ق + - ُ + ر + ء + ا + ن )    توجه : ( آ ) را برابر (ء + ا ) بگيريد .

2- فرايند های واجي : 1- کاهش  2- افزايش  3- ابدال  4- ادغام

تست سراسري تجربي 85 :  هنگام تلفظ واژ ه هاي ( دست پخت -  زنبيل -  بدتر ) كدام فرايند واجي رخ مي دهد ؟

1 ) كاهش ، ابدال ، ادغام        2 ) ابدال ، افزايش ، ادغام     3 ) ابدال ، كاهش ، افزايش   4 ) ادغام ، ابدال ، كاهش

اين سؤال ديگه خيلي آسونه ... نه ؟؟؟ ولي همه ي نكات اين بخش رو  ، تو جزوه ي زبان فارسيم نوشتم .

3- تکواژ ،  واژه

تست سراسري تجربي 87 : عبارت ( زمينه ي مستعد فرهنگ ايرانی در بر خورد با سرچشمه ها ي دينی اسلام بارور شد و ايرانی اصالت روانی و گسترش روح خويش را در اسلام يافت .) چند تكواژ و وازه دارد ؟  45 تكواژ و 32 واژه

مبحث تكواژ و واژه رو واقعا نمي شه تو اين جزوه كوچولو جا داد ولي اگه نكاتشو خوب و اساسي ياد بگيري تو اين جور سوال ها مشكلي نخواهي داشت . من فقط به بعضي از اونها اشاره مي كنم كه تو اين تست هم مهم هستن .

ادامه مطلب |  

16 توصيه براي آرايه ي ادبي و قرابت معنايي

1-     براي پاسخ گويي به سوالات آرايه

  • ابتدا تعريف ساده هر آرايه را به خاطر بسپاريد
  • هر آرايه را با يک مثال پرکاربرد و مشهور ياد بگيريد
  • تشخيص ترکيب هاي تشبيهي يا استعاري موجود در چهارگزينه

 

2-     باتوجه به اينکه دو مقوله آرايه ادبي و معنا و مفهوم اشعار به هم وابسته مي باشند ، پس هنگام مطالعه ي اشعار و متون باهم هر دوي آن ها را مد نظربگيريد .

3-     هنگام مطالعه ي اشعار ، مي بايست هر آنچه از آرايه ها به ذهنتان مي رسد يادداشت کنيد

4-     بيت يا ابياتي در صورت سوال و قرابت دانشتن يا نداشتنت با ساير ابيات موجود در گزينه ها

5-     عبارت کوتاه يا متني چند سطري در صورت سوال و تناسب آن با ابيات موجود درگزينه ها

6-     در نظر گرفتن معناي واژه در بيت

7-     مفهوم متفاوت ميان چهار گزينه

8-     آمدن مفهوم مورد نظر طراح سوال در صورت سوال وبررسي کردن چهار گزينه با توجه به آن

9-     جاهاي خالي موجود در متن و جايگزين کردن واژگان مورد نظر به وسيله ي معنا

10-سوالاتي که باتوجه به مطالعه ي دقيق متن درسي قابل پاسخ گويي هستند

11-قرار گرفتن يک مصراع در صورت سوال و تناسب داشتن يا نداشتن آن با ساير گزينه ها

12-براي تسلط داشتن بر کنايه ؛ کنايه هاي موجود در صفحه ي 192 کتاب آرايه هاي ادبي پايه تا کنکور (مولف : ذکريا رضايي ) را توصيه مي کنم .

13-يک بيت از کتاب و گزينه ها خارج از کتاب درسي مي دهند پس استفاده از بيت هاي خارج از کتاب درسي را توصيه مي کنم .

14-برگرفتن از مفهوم متن کتاب درسي يا لغتي موجود در کتاب

15-هنگام مطالعه ي اشعار و متون ؛ به معناي ظاهري و معنوي اشعار توجه کنيد و با نگاهي تحليلي ، مفهوم بيت را عنوان کنيد م نيز بتوانيد متون واشعاري که باهم قرابت معناي دارد مشخص کنند .

16-براي تسلط بر اين مقوله به کتاب آبي قرابت معنايي مراجعه کنيد.

 

جواب خود آزمايی های ادبيات فارسی سال دوم دبيرستان  

خودآزمایی درس اول:

ج1:  ما را آن ده که آن به .

ج2:  اعمال و کارهای انسان.

ج3:  :به ضربت خوردن حضرت علی(ع)و اسارت ضارب و تاکیدمولا بر مدارا کردن با وی.

ج4:  نه خدا توانمش خواند، نه بشر توانمش گفت/متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را.

ج5:  اگر شعر را از حافظ بدانیم منظور ازپیام آشنا"الهام الهی و الطاف رحمانی"و مقصود از آشنا"خود حافظ"است و چنانچه شعر را گفته ی شهریار بدانیم پیام آشنا"پیامی از حضرت علی(ع)" و منظور از آشنا"شهریار است.    

ج6:  آزاده و سرمستم،خود کرده به هامونم      رانده است جنون عشق،از شهر به افسونم

بیت اشاره به داستان لیلی و مجنون دارد.

ادامه مطلب |  
شعر و نثر کتاب ادبیات 3 علوم انسانی  

 درس اول/ ستایش خدا  

 1- به نام خداوندی که نقاش صفحه ی خاک است / کسی که رخسار ستارگان  این زیبارویان ِ آسمان را روشن کرده است .   2- خداوندی که به علتی نیاز ندارد و علت العلل است / و پادشاهی  که هیچ گونه نقصانی در سلطنتش وجود ندارد .   3- نه وهم اجازه ی ورود به درگاه قربش را دارد / و نه عقل انسان با چگونگی و چرایی او کاری معنای  دارد . (بشر نمی تواند او را بشناسد)   4- کسی با خدا نیست اما او با همه هست / هیچ کس باقی نمی ماند  تنها او می ماند وبس   5- خداوند همیشه بودی که اول و ابتدا ندارد و  بخشنده ای که آخرو پایانی ندارد   6-  به ماه فرمان داد که همه جا را  روشن کند و به دبیر فلک ستاره ی عطارد برای نوشتن دوات وقلم داد.   7- یتیمی  را دوست خود خوانده است و او را از پایین ترین رتبه به بالاترین مقام یعنی معراج رسانده است.     نعت پیامبر(ص)   1- او پیامبری دارای خوهای نیک و عادات پسندیده است/  پیامبر خدا بر مردم  و شفاعت کننده ی پیروان دین است.   2-پیامبر خدا رسول پیامبران  و راهنمای  راه خدا است / او اما نتدار خدا و کسی است که جبرییل بر او فرود می آمد.(پیامبر اسلام، آخرین پیامبر و کسی است که جبرییل با او صحبت می کرد) 

ادامه مطلب |  
معنی شعرهاو عبارت های کتاب ادبیات فارسی2

 معني درس اول

 « الهي » سال دوم به نام آن خدايي كه نام او آرامش بخش جان است و دستور او كليد گشايش ( مشكلات ) است و درود او در هنگام صبح باعث سرخوشي و شادابي مؤمنان است و ياد او باعث بهبودي دل آزرده و زخم خورده است و محبت او براي اهل زمين مانند كشتي نوح نجات بخش است . اي بزرگواري كه بخشش ها را مي بخشي و دانايي كه گناهان را مي پوشاني و اي بي نيازي كه دور از درك و فهم آفريده ها هستي و اي يگانه اي كه در ذات و صفات نظير نداري و اي آفريننده اي كه هدايت مي كني و اي توانايي كه شايسته ي خدا بودن هستي ، به جان ما يك‌رنگي خود را بده و به دل ما دوست‌داري خود را بده و به چشم ما نور خود را بده ( تا حقيقت را ببينيم ؛ به ما چشم حقيقت بين بده ) و آن چيزي را به ما بده كه براي ما بهتر است و كار ما را به افراد كوچك و بزرگ واگذار مكن ( ما را اسير كوچك و بزرگ نكن ) . خدايا عبدا.. پير شد ؛اما توبه نكرد . خدايا توبه ي ما را بپذير و در مورد گناهان ما از ما بازخواست نكن ( ما را مؤاخذه نكن ) خدايا از كارهاي بد خود مي ترسم ؛ مرا با خوبي خود ببخش . خدايا در دل هاي ما جز عشق خدت چيزي نكار و بر تن و جان ما جز لطف و رحمت خود چيزي نقش نزن و بر كارهاي دنيايي ما غير از مهرباني و رحمت خودت چيزي نباران . معني درس « هماي رحمت » 1 ـ اي علي ، اي رحمت و بخشش الهي ، تو چه نشانه ي بزرگي از خدا هستي ؛ زيرا سايه‌ي رحمت و سعادت خداوندي را بر سر همه ي موجودات افكنده اي . 2 ـ اي دل ( اي انسان ) اگر مي خواهي خدا را بشناسي ، به علي توجه كن و با استفاده از وجود او خدا را بشناس ، به خدا سوگند من نيز خدا را با وجود علي شناختم . 3 ـ اي علي اي ابر رحمت الهي ، اگر تو در قيامت لطف خود را شامل حال ما نكني ، شعله هاي دوزخ با كينه و انتقام جويانه ، وجود همه ي موجودات را خواهد سوزاند .

ادامه مطلب |  
معنی شعر و نثر ادبیات تخصصی سال چهارم ( نیمسال اول 91-92)                                        کد 4/283 درس نهم _ وصف ابر    1_ ابر سیاه ی مانند قیر از روی دریای آبی بلند شد که مانند رای عاشقان هر لحظه در حال تغییر بود و مانند عاشقان  حالتی دیوانه وار داشت. 2_ آن ابر مانند سیلابی گردان بود که در میان دریای آرام باشد و یا مانند گردباد سیاه و گردانی بود که در هوا معلق باشد. 3_ آن ابر پاره پاره شد و در آسمان به حرکت در آمد مانند فیل هایی که در میان صحرای آبی رنگ پراکنده شوند. 4_ انگار ابر گرد تیره رنگی است که روی آیینه ی چینی ریخته اند یا موی سنجابی است که روی پارچه حریر آبی رنگ قرار داده اند. 5_پنداری که در آسمان از سبزی مانند دریایی است که عنقا بچه های خود را بر فراز آن به پرواز در آورده است.

ادامه مطلب |  

نمونه سؤال زبان فارسی و ادبیّات2 ( نوبت اول) 

لطفا به ادامه ی مطلب بروید.

ادامه مطلب |